Khi đến Đức sinh sống, học tập hoặc làm việc, quyền cư trú của mỗi người phụ thuộc rất lớn vào quốc tịch và mục đích lưu trú. Công dân Liên minh châu Âu được hưởng quyền tự do đi lại rộng hơn, trong khi người đến từ quốc gia ngoài EU thường phải xin thị thực hoặc giấy phép cư trú theo từng mục đích cụ thể.
Khác biệt bắt đầu từ quyền cư trú
Trong hệ thống pháp luật Đức, công dân EU và người đến từ quốc gia ngoài EU được xếp vào hai nhóm pháp lý khác nhau. Sự khác biệt này ảnh hưởng trực tiếp đến việc nhập cảnh, làm việc, hưởng phúc lợi xã hội, đoàn tụ gia đình và xin cư trú lâu dài.
Theo thông tin của Cơ quan phụ trách Hội nhập, Di cư và Người tị nạn bang Thüringen, công dân EU không cần giấy phép cư trú và giấy phép lao động khi đến Đức. Quy định tương tự cũng áp dụng cho công dân Iceland, Liechtenstein và Na Uy; công dân Thụy Sĩ cũng không cần giấy phép lao động.
Công dân EU: được tự do đi lại, nhưng vẫn có điều kiện
Công dân EU có quyền cư trú tại Đức trên ba tháng nếu thuộc một trong các nhóm như người lao động, người tự kinh doanh, người tìm việc trong một thời gian nhất định, sinh viên, người học nghề hoặc người có đủ phương tiện sinh sống và bảo hiểm y tế.
- Không cần giấy phép lao động để làm việc tại Đức.
- Có thể cư trú nếu đang làm việc, tự kinh doanh hoặc tìm việc trong thời hạn phù hợp.
- Sinh viên và người học nghề cần có đủ tài chính và bảo hiểm y tế.
- Sau năm năm cư trú hợp pháp, có thể có quyền cư trú lâu dài.
- Thành viên gia đình của công dân EU cũng có thể được hưởng quyền cư trú theo điều kiện nhất định.
Tuy nhiên, quyền tự do đi lại không đồng nghĩa với việc được nhận mọi khoản trợ cấp xã hội ngay lập tức. BIMF nêu rõ rằng người đang tìm việc có quyền cư trú nhưng không tự động được hưởng trợ cấp xã hội. Những người chưa từng làm việc tại Đức thường bị hạn chế quyền tiếp cận một số phúc lợi trong giai đoạn đầu.
Người ngoài EU: cần giấy tờ cư trú theo mục đích cụ thể
Những người không mang quốc tịch EU hoặc thuộc Khu vực Kinh tế châu Âu được gọi là công dân nước thứ ba. Với nhóm này, việc nhập cảnh và cư trú tại Đức thường được điều chỉnh bởi Luật Cư trú Đức.
Theo BIMF, người ngoài EU thường cần một loại giấy phép cư trú để ở lại Đức. Giấy phép này được cấp theo mục đích cụ thể, chẳng hạn như học tập, đào tạo nghề, làm việc, đoàn tụ gia đình hoặc bảo vệ nhân đạo.
- Thị thực: thường là điều kiện để nhập cảnh từ nước ngoài.
- Giấy phép cư trú có thời hạn: cấp theo mục đích như học tập, làm việc, đào tạo nghề hoặc đoàn tụ gia đình.
- Thẻ xanh EU: dành cho lao động có trình độ học thuật và đáp ứng điều kiện về việc làm, thu nhập.
- Giấy phép định cư: cho phép cư trú không thời hạn khi đáp ứng đủ điều kiện.
- Quyền cư trú dài hạn EU: mở thêm khả năng di chuyển sang quốc gia EU khác theo quy định.
Visa là bước đầu tiên đối với nhiều trường hợp ngoài EU
Đối với người ngoài EU, trong nhiều trường hợp cần xin thị thực tại đại sứ quán hoặc lãnh sự quán Đức trước khi nhập cảnh. BIMF phân biệt giữa thị thực Schengen cho lưu trú ngắn hạn dưới 90 ngày và thị thực quốc gia cho mục đích dài hạn như làm việc, học tập hoặc đoàn tụ gia đình.
Sau khi đến Đức và dự định ở lại lâu dài, người nhập cảnh thường phải xin giấy phép cư trú tại cơ quan ngoại kiều địa phương. Đây là điểm rất quan trọng, vì thị thực nhập cảnh và giấy phép cư trú tại Đức không phải lúc nào cũng là một.
Làm việc: Cơ hội gắn với bằng cấp và công nhận nghề nghiệp
Với người ngoài EU, các con đường làm việc có thể bao gồm Thẻ xanh EU, làm việc theo diện lao động có tay nghề, lao động có kinh nghiệm nghề nghiệp, công nhận bằng cấp sau khi nhập cảnh hoặc tìm việc nếu đáp ứng điều kiện.
- Lao động học thuật có thể xem xét diện Thẻ xanh EU nếu đáp ứng yêu cầu về hợp đồng và thu nhập.
- Người có bằng nghề hoặc bằng đại học cần kiểm tra khả năng công nhận bằng cấp tại Đức.
- Một số trường hợp có thể vào Đức theo mô hình đối tác công nhận bằng cấp.
- Ngành điều dưỡng, IT và các nghề thiếu nhân lực là những lĩnh vực thường được nhắc đến trong chính sách thu hút lao động.
Vì sao cần hiểu đúng sự khác biệt này?
Hiểu đúng sự khác biệt giữa công dân EU và người ngoài EU giúp người chuẩn bị đến Đức tránh nhầm lẫn trong hồ sơ, thời hạn cư trú và quyền làm việc. Một người có thể được tự do nhập cảnh ngắn hạn nhưng chưa chắc được làm việc. Ngược lại, một người có hợp đồng lao động tốt vẫn cần đúng loại thị thực và giấy phép cư trú.
Với các gia đình, sự khác biệt này còn ảnh hưởng đến đoàn tụ, bảo hiểm y tế, trợ cấp trẻ em, học nghề và cơ hội định cư lâu dài. Vì vậy, trước khi nộp hồ sơ, cần xác định rõ mình thuộc nhóm pháp lý nào, mục đích cư trú là gì và cơ quan nào có thẩm quyền xử lý.
Nguồn tham khảo
- BIMF Thüringen: Migration
- BIMF Thüringen: Unionsbürgerinnen und Unionsbürger
- BIMF Thüringen: Drittstaatsangehörige
- BIMF Thüringen: Visum
- BIMF Thüringen: Arbeiten in Thüringen